Abdurrahman ZEYNAL Abdurrahman ZEYNAL Kalem

Suriye Meselesine Birde Böyle Bakalım

Suriye Meselesi

Napolyon Akka kalesini kuşatmış, yapılan savaşta Cezzar Ahmet Paşa tarafından mağlup edilmiş, Fransızların gözü arkada kalmıştır. Amerikalılar 1820’larda önce İzmir’e sonra Beyrut’a ayak basarak bölgeyi anlamaya çalışmış, “Küçük Kaynarca” antlaşmasıyla Ruslar bölgedeki Hıristiyan ahaliyi koruma ve kollama hakkını elde etmiş, derin İngiliz politikası boş durmamış, ajanları yoluyla bölgeye hâkim olmaya çalışmış, bu yarışa Almanlar biraz gecikmeyle katılmışlardır. Bir koca yüz yıl bu devletlerin bölgede hâkimiyet kurma, ekonomik üs elde etme çekişmelerine sahne olmuş, bugünkü kavganın termeleri o tarihlerde atılmıştır.
Şüphesiz olayların ekonomik, siyasi askeri, dini boyutu vardı. Ancak eğitim boyutu hep ihmal ediliyordu. Gerçekte yukarıda sıraladığımız etkenlere en çok eğitim tesir ediyor, bölge ağır ağır Osmanlı yönetiminden çıkıyordu. Özellikle II. Abdülhamit’in gayretleri bu meşum gidişi durduramamış, yabancı güçler bugün olduğu gibi dünde bu topraklarda cirit atmıştı.
Amerikan Okulları: Amerikan Misyoner Okulları, 1830’dan sonra misyonerler tarafından özellikle Beyrut, Halep ve Şam yöresinde hızla çoğalarak kısa sürede kendi kolonilerini oluşturdular. Protestan mezhebini yayma, bölgede kültürel, ekonomik ve siyasi nüfuz alanı oluşturmaya çalıştılar.Okulların yanında yetim haneler, hastaneler kurarak etkilerini artırdılar. Açılan okullar; iptidai, rüştiye, idadi ve Beyrut Amerikan Üniversitesi olmak üzere kız ve erkek öğrencilere hizmet veriyorlardı. Okullar; Beyrut, Halep, Kudüs ve Şam civarında yoğunlaşmıştı. Zühtü Paşanın raporuna göre 1894’den önce Kudüs’te 29, Halep’te 22, Beyrut’ta 89, Suriye’de 33 adet mektebe Protestanlar sahip idi. 1914 yılına gelindiğinde Amerikan okullarının sayısı 400’ü geçmişti.

Alman Okulları: Almanlarda General Moltke’nin yönlendirmesi ile 1871 yılında Alman birliğinin sağlanmasıyla bölgede okullaşmaya, arazi almaya ve ekonomik bölgeler tesis etmeye gayret ettiler. Özelikle Maraş’tan başlayıp Hicaz ve Bağdat demiryolunun çevresinde etkin faaliyetlerde bulundular. Beyrut’ta 2 Rüştiye, 2 idadi okulu açmalarına karşılık Halep çevresinde 9 okulu faaliyete soktular. Bu dönemde okuyan 1000 öğrenciden 250'si kız idi. Almanlar esasını Kudüs teşkil etmek üzere Beyrut, Hayfa, Halep ve Şam civarında okullaşmayı hızlandırdılar, bu 1914’lere kadar sürdü. Almanlar; Osmanlı-Alman ittifakının verdiği avantaj ve demiryolunun verdiği rahatlıkla işlerini çekip çeviriyorlardı. Alman misyonerlerin çoğunun "Alman vatandaşı Yahudiler" olması işin başka bir yönünü ifade ederken 100.000'den fazla Alam Yahudi'si bölgeye yerleşmişti.

Fransız Okulları: Fransızlar bölgeye yabancı değillerdi. Onlarda aynı yerleşim yerlerinde Fransız eğitimini veren ve Katolik mezhebine göre yetişen kuşaklar yetiştirdiler. Beyrut, Halep, Şam, Lazkiye şehirlerinde Fransız Katolik misyonerler onlarca mektep açıp işlettiler. Öyle ki Marunilere Fransız Maruni'si ismi verilmişti. Bu etki günümüze kadar geldi.
İngiliz Okulları: İngilizler öteden beri bölgede her türlü faaliyeti sürdürürken okullaşmayı ihmal etmediler. 1850’den sonra mektep, hastane, yetimhane açmaya hız vererek pastadan düşecek paylarını artırmak için büyük gayretler gösterdiler. Beyrut’ta, Halep’te özellikle Kudüs’te azımsanmayacak etki oluşturdular.

Rus Okulları: Ruslar Küçük Kaynarca Anlaşmasıyla Ortodoksların hamisi olmuş, bunun verdiği imkânlarla bölgede 44 den fazla Rus okulu açarak bölgede kalıcı bir yer edinmişlerdi.
Alınmaya Çalışılan Tedbirler:
Bu yıllarda Zühtü Paşanın verdiği rapora göre Dürzîler kendilerini politik açıdan İngiliz, Marunîler ise Fransız olarak tanımlıyordu. Amerikalı misyonerler “Nusayri” kızlarını alıp Adana ve Mersin’deki kolejlerinde yetiştirip Amerika’ya götürüyor, sonrasında Adana, Antakya bölgesine getirerek bölgede toprak alımı yapıp okullaşmaya hız veriyorlardı.
Bu dönemde okulların çoğu ruhsatsız olup Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığında 300, Suriye Vilâyetinde 148, Halep vilayetinde 48, Beyrut Vilayetinde 138 okul olmak üzere toplam 634 ruhsatsız okul vardı. Aynı dönemde Müslümanlara ait sadece 141 okuldan söz edilirken binalarını mukayese etmek mümkün değildi..

Özellikle 1890-1900 yılları arasında sadarete 4 rapor gönderilmiş, hepside bu yabancı okulların fenalığından bahsederek tedbir alınmasını önermiştir. Bunlar içinde Kaymakam Mihran Boyacıyan hazırladığı rapor işin vahametini gözler önüne koymuş, payitahtın alması gereken tüm önlemleri sıralamıştır. Ancak alınan tedbirler yetersiz kalmış, 1914-1918 yılları arasında okuduğumuz, duyduğumuz o acılı olaylar vuku bulmuştur.
Yabancı okullar hakkında ilk ciddi raporu 1891 tarihinde Osmanlı Devlet’inin isteği üzerine Maarif Nazırı Zühtü Paşa, İkincisini 1892’de Mihran Boyacıyan hazırlamıştır. Üçüncüsünü yine devletin isteğiyle 1894 yılında Zühtü Paşa, dördüncü raporu 1898 yılında Şakir Paşa hazırlamıştır. Bütün bu raporlarda Fransızların, Almanların, İngilizlerin Rusların, Amerikalıların; Beyrut, İstanbul, Şam, Halep ve diğer illerde yaptıkları oyunları ortaya koymuşlar ve tedbirlerin alınmasını istemişlerdir. Mihran Boyacıyan raporunda “Sadece Beyrut’ta Amerikalıların 400’e yakın okulu, Rusların 44 okulu olduğunu bildirmiştir. Dördüncü Raporu yazan Şakir Paşa, “Anadolu Umum Islahat Müfettişi” olarak 1898 yılında Amasya’dan “Mabeyn-i Hümayun” sekreterliğine gönderdiği raporda yabancı okulların zararlarını tespit ederek yazmıştır. Şakir Paşanın gönderdiği raporda mektepleri tehlikeli olma sırasına göre; Erzurum, Halep ve Merzifon olarak işaretlemiştir.

Sonuç olarak Arap bölücü hareketinin lideri Refik Rızzık Sellum, Osmanlı Divani Harbisinde verdiği ifade ilginçtir. Refik Sellum : “Ben Fransız mekteplerinde okudum. Bugün Suriye, Lübnan ve Irak’ta Eşraf ve Ağaların evlatları, Cizvit mekteplerinde okur. Öteki Arap diyarlarında İngilizce hâkimdir. Onlar ya İngiliz mekteplerinde, yâda Amerikan kolejlerinde okurlar. Hepsinin gayesi, Türkler hakkında benim sahip olduğum bilgileri telkin etmektir. Hepsinin ortak düşmanı Türklerdir. Bu itibarla Arapları malum, hatta gayri malum gayelere sevk etmek emelinde olanların ele alacakları yegâne mevzuu Türk düşmanlığıdır. Zannediyorum ki, bizim hatamıza bizden sonrakilerde ister istemez düşeceklerdir”. 
Yüz yıl bölgede Türkler aleyhinde olmadık yalan ve desise uyduran emperyal güçler halkları birbirine düşman ettiler. 2000 yılından sonra başlayan Türkiye’ye sıcak bakma, kardeşleşme, kucaklaşma olayı maalesef yaşadığımız süreçte Irak'ın işgali, Arap Baharı, çatışmaya sürüklenen Suriye ile ilişkiler onarılmayacak kadar yara almıştır. Suriye olayları ile ne yazık ki 100 yıl geriye tekrar gitmiş olacağız. Bugün karşılaştığımız Suriye olayına birazda bu pencereden bakmak gerekmez mi?

13 Temmuz 2020/ ERZURUM 

 

#suriye-meselesi #birbaska #acidan-bakiis

YAZARIN SON YAZILARI

30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ

30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ

Abdurrahman Zeynal'ın Yazısı
Amerikalılar Bunları Yaparken Neredeydiniz?

Amerikalılar Bunları Yaparken Neredeydiniz?

Abdurrahman Zeynal Köşe Yazısı:t Son yetmiş yıldır Amerika adeta Türkiye'yle dalga geçerken acaba bizler, sizler, ülkeyi yönetenler acaba ne yaptı? İşte sorumun cevabı aşağıdadır. Okumanız dileklerimle
HİLAFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ

HİLAFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ

Halifelik ve Hilafet nedir? Halifeliğin Tarihçesi nedir? Halifelik hakkında bilgiler. Abdurrahman Zeynal'ın yazısı.
Milli Eğitim Bakanlığına Açık Mektup

Milli Eğitim Bakanlığına Açık Mektup

Eğitim Öğretim ve Geleceğimiz
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR

TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR

Kafkaslarda 1993 yılından beri Karabağ, Laçin, Kelbecer, Kubatlı, Zengilan, Fuzuli bölgelerini işgal eden Ermenistan acaba bu gücü kimden alıyor? Ermenileri kimler destekliyor?
ERZURUM'LU KARA FATMA

ERZURUM'LU KARA FATMA

Erzurum'lu Gazi Kara Farma'nın gerçek hikayesi.

GENEL BİLGİLER

Taraklı

Taraklı

Taraklı Nerede, Taraklı'nın tarihi ve coğrafi özellikleri
Taraklı Otobüs Saatleri

Taraklı Otobüs Saatleri

Taraklı - Sakarya Otobüs Kalkış Saatleri
Taraklı'da Gezilecek Yerler

Taraklı'da Gezilecek Yerler

Taraklı'ya geldiğinizde gezilecek yerler neresidir? Taraklı'nın en popüler gezilecek yerleri yazımızda.
Taraklı Termal Turizmi

Taraklı Termal Turizmi

Taraklı'da termal turizmi, Türkiye'deki belli başlı noktalardan biri haline gelmiştir.