Boşanma ve Erdem

Fahrettin YILDIZ

Aşağıdaki metin video özetinden otomatik olarak oluşturulmuştur.

Aile Hukukunda Mehir, Boşanma ve Erdem: Bakara 236-237 Işığında Bir Tefekkür

Bakara Sûresi’nin aile ve evlilik hukukunu tanzim eden ayetlerini incelemeye devam ediyoruz. Kur'an'ın aile hukukuna dair getirdiği düzenlemeler, sadece birer kuru kural bütünü değil; temelinde şefkat, adalet ve yüksek bir ahlaki zemin barındıran ilahi birer disiplindir. Bu yazımızda, Bakara Sûresi'nin 236 ve 237. ayetleri ışığında, evlilik akdinin henüz fiili bir beraberliğe (zevciyet ilişkisine) dönüşmeden sona ermesi durumunu ve Kur'an'ın bu zorlu süreci nasıl bir "erdem" (fazl) esasına bağladığını ele alacağız.

Fiili Beraberlik Öncesi Boşanma ve "Müt'a" Bedeli

Kur’an-ı Kerim, hayatın bütün gerçekliklerine temas eden, insan fıtratını en iyi bilen ilahi bir eylem metnidir. Evlilik ne kadar meşru ve arzu edilen bir durumsa, şartlar uyuşmadığında ayrılık da o kadar doğal bir gerçektir. Bazen evlilik akdi (nikah) gerçekleşir, ancak eşler arasında fiili bir beraberlik yaşanmadan ayrılık kaçınılmaz hale gelebilir.

Ayet-i kerime bize bildiriyor ki; eğer mehir (kadına verilecek evlilik bedeli) henüz belirlenmemişse ve fiili beraberlik yaşanmadan boşanma gerçekleşirse, erkeğin kendi mali gücü nispetinde (zenginin kendi gücüne, fakirin kendi gücüne göre) kadına bir "müt’a" (gönül alıcı bir hediye, bir nevi tazminat) vermesi gerekir. Bu, sıradan hukuki bir nafaka değil; hayal kırıklığına uğramış, onuru zedelenmiş bir kadının kalbini onarma, onu toplum içinde güzellikle ve mağdur etmeden uğurlama eylemidir. Ayet, bunu "iyilik edenler (muhsinler) üzerinde bir hak" olarak nitelendirerek, hukuki bir zorunluluğu ahlaki bir zirveyle taçlandırır.

Belirlenmiş Mehrin Yarısı ve Bağışlamanın Büyüklüğü

Şayet nikah esnasında mehir açıkça belirlenmişse ve yine fiili beraberlik yaşanmadan ayrılık gerçekleşmişse, kural çok nettir: Belirlenen mehrin yarısı kadının hakkıdır. Ancak Kur'an, tam bu noktada sadece hukuku değil, insanın ahlaki potansiyelini devreye sokar. Kadının bu hakkından tamamen vazgeçebileceğini, ya da erkeğin (veya nikah bağını elinde tutanın) cömertlik göstererek mehrin tamamını verebileceğini, kesinti yapmayabileceğini söyler.

Rabbimiz, "Affetmeniz, bağışlamanız takvaya daha uygundur" buyurarak, bizleri sadece hakkımız olanı alıp çekilmekten ziyade, erdemli ve faziletli davranmaya davet eder. Hukuk asgari sınırları belirler; ancak o sınırların içinde insanı insan yapan şey takvadır, affediciliktir.

"Aranızdaki Fazlı (İyiliği) Unutmayın"

Ayetin, insan ruhunu inşa eden en sarsıcı bölümü ise şudur: "Aranızdaki erdemi, iyiliği ve lütfu (fazlı) unutmayın."

İşte Kur'an'ın insani ilişkilere kattığı en muazzam değer budur. Boşanma süreci genellikle öfkelerin, kırgınlıkların, intikam ve inatlaşma duygularının kabardığı bir dönemdir. Kur'an, yollarını ayıran taraflara adeta şunu söyler: Evet, aynı yastığa baş koyamadınız, birbirinize eş olamadınız; fakat insanlığınızı, birbirinize olan saygıyı ve o insani fazileti kaybetmeyin. Bir ayrılığı düşmanlığa, bir savaşa dönüştürmeyin. Geçmişteki iyi niyetleri ve nezaketi bir kalemde silip atmayın.

Sonuç: Kur'an'ın İnsan ve Ahlak İnşası

Kıymetli kardeşlerim, Kur’an-ı Kerim bizlere bu kuralları verirken aslında Allah'tan çekinen, kuldan utanan, hakkına riayet eden ama yeri geldiğinde karşısındaki için fedakarlık yapabilen "yüksek ahlaklı" bir insan profili oluşturmayı hedefler. Bir hakkı hukuken sonuna kadar savunmak meşru olabilir; ancak affetmek, bağışlamak ve güzellikle ayrılmak (ihsan), Kur'an'ın bizden beklediği asıl olgunluktur.

Unutmayalım ki, bu ayetlerin sonunda da hatırlatıldığı gibi, Allah bütün yaptıklarımızı hakkıyla görendir (Basîr'dir). Niyetlerimizi ve eylemlerimizi sadece kanunların kuru lafzına göre değil; Allah'ın bizden razı olacağı o merhametli, ahlaki ve insani zemine göre tanzim ettiğimizde, hem bireysel hayatımız hem de toplumumuz gerçek huzura kavuşacaktır.