Fahrettin YILDIZ Vahyin Aydınlığında

Kur'an'ın Işığında Kadın ve İnsanlık

Video içeriğinden otomatik özetlenmiştir

Kur'an'ın Işığında Kadın: Geleneksel Algı ile Modern Dayatmalar Arasında İnsanı Yeniden Bulmak

Bakara 240, 241, 242 Ayetler; 2. Bölüm

Kadın ve cinsiyet konusunu Kur’an bağlamında doğru anlayabilmek için, ne geçmişi tamamen karalamak veya yok saymak ne de eksiklikleri görmezden gelmek gerekir. Objektif bir değerlendirme yapmak ve bu hayati meseleyi zeminine oturtabilmek için öncelikle klasik tefsir literatüründeki kadın imajı ile Kur'an'ın asıl mesajı arasındaki farkı cesaretle ortaya koymalıyız.

Klasik Tefsir Geleneğindeki Kadın Algısı ve Çelişkiler

Klasik literatürümüze, bilhassa tefsir geleneğimize baktığımızda, kadının tamamıyla "erkek üzerinden" tasvir ve tarif edildiğini görürüz. Bu anlayışta erkek "asıl" ve kendisine uyulan (metbu) kabul edilmiş; kadın ise "fer" (ikinci planda) ve uyan (tabi) olarak görülmüştür. Kur'an'da yer almamasına rağmen tefsir literatüründe maalesef kategorik bir ayrım yapılmıştır. Örneğin, Hz. Adem'in topraktan, eşi Hz. Havva'nın ise onun kaburga kemiğinden yaratıldığı inancı öne çıkarılmış, kadının erkekle türdeş yaratıldığından söz eden ayetler genellikle göz ardı edilmiştir.

Yaratılış ve Cennetten Çıkarılma Kıssalarındaki Farklılıklar

Benzer şekilde, cennetteki yasak ağaca yaklaşma hadisesi Kur'an'da müşterek bir hata olarak zikredilmesine rağmen (Araf Suresi 23. ayette "İkisi dediler ki: Rabbimiz..." buyrulur), gelenekte bu olay Havva, yılan ve şeytan işbirliği bağlamında izah edilmiştir. Kadın, biyolojik ve fizyolojik özellikleri öne sürülerek aklı az, şehveti çok, şeytani telkinlere açık, tehlikeli bir varlık olarak resmedilmiştir. Ancak ne gariptir ki, konu "annelik" olduğunda aynı kadın aniden melek statüsüne yükseltilmektedir. Bu yaman çelişki, müfessirlerin eserlerine yansıyan kadın algısının Kur'an'a değil, belli bir çağın ve kültürel çevrenin zihniyetine dayandığını açıkça göstermektedir.

Kur'an Ayetlerini Doğru Anlamak: Nisa Suresi 34. Ayet Örneği

Kur'an'daki ayetleri, onların iniş maksadını ve ontolojik zeminini anlamadan sırf metin üzerinden okursak yanılgıya düşmemiz kaçınılmazdır. Örneğin, meallerde genellikle "Erkekler kadınların koruyucusu ve onlardan üstündür" şeklinde çevrilen Nisa Suresi 34. ayetteki "Er-Rical" kelimesi, genel anlamda erkek cinsini değil, aile hukuku bağlamında "kocaları" ifade eder. Ayette geçen "Kavvam" vasfı da, klasik tefsirlerde iddia edildiği gibi erkeğin yaratılıştan gelen ontolojik bir üstünlüğü veya akıl/güç fazlalığı değildir. Burada ontolojik bir üstünlükten ziyade "fonksiyonel bir yetki farklılığına", yani aile içi bir görev ve sorumluluğa vurgu yapılmaktadır. Kur'an'ın asıl hedefi; erkek olmanın üstünlük ve avantaj olduğuna dair yaygın olan telakkilerin Allah katında hiçbir değerinin olmadığını insanlığa haykırmaktır.

Kur'an'ın Cinsiyet Yaklaşımı: Değersel ve Durumsal Beyanlar

Kur’an’ın cinsiyet ve kadın konusundaki beyanlarını doğru anlamak için bunları iki temel kategoriye ayırmak mecburiyetindeyiz: Değersel beyanlar ve Durumsal beyanlar.

Değer İçerikli Beyanlar: Mutlak Denklik

Değer içerikli beyanlar; şirkten sakınmak, ana babaya iyi davranmak, adaletten şaşmamak, namaz kılmak, oruç tutmak gibi temel inanç ve ahlak normlarıdır. Bu mutlak hidayet alanında kadın-erkek ayrımı yoktur; mutlak bir denklik (müsavat) vardır. Allah amel terazisinde cinsiyet ayrımı gözetmez. Kur’an; inanan herkesi aynı davanın savunucusu ve birbirinin "velisi" (sahibi, koruyucusu, dert ortağı) olarak görür.

Durumsal Beyanlar: Adalet ve Hakkaniyet

Durumsal ve olgusal nitelikteki beyanlar ise doğrudan toplumsal düzen ve hukukla ilgilidir. Kur’an durumsal konularda mutlak bir "eşitlik" hedefini değil, "adalet ve hakkaniyeti" esas alır. Bu alandaki düzenlemeler kadının değersizliğini veya hak mahrumiyetini değil, fıtrata uygun bir görev taksimini ve gerektiğinde görev muafiyetini hedefler. Eğer Kur'an'ın zaman ve şartlarla kayıtlı olan "durumsal" beyanlarını, ebedi "değer" beyanları gibi algılarsak, insanlık adına içinden çıkılmaz problemlerle yüzleşiriz.

Modern Dünyanın Dayatmaları ve Kadının Metalaşması

Bugün modern dünyada da toplumsal cinsiyet tartışmaları maalesef konuyu zemininden kaydırmaktadır. Günümüzde cinsiyet meselesi, ana-baba ve akrabalık hukuku gibi derin insani bağlardan koparılarak sadece "erillik-dişillik" çatışmasına, dar bir rekabet kategorisine indirgenmiştir. Modernite, kadını geleneksel yapıların haksızlıklarından kurtarma iddiasıyla yola çıkmış ancak sonuçta kadını tüketim ekonomisinin bir metaı haline getirmiştir. Evinde yaptığı kıymetli işler basit ve değersiz gösterilirken, kapitalist çarkın içinde dışarıda ezilmesi ona "çağdaşlık ve ilericilik" olarak sunulmuştur. Değer yargılarımız öylesine altüst olmuştur ki, kırsalda koyun çobanlığı yapmak gericilik ve bayağılık sayılırken, bugün şehirlerde köpek gezdiriciliği yapmak çağdaş bir statü sembolü haline gelmiştir.

İnsanın Bütünlüğüne Yapılan Haksızlık

Tevhidin ve insanlığın ilk bölünme ve parçalanma anı; insanın "insanlığının" ikinci plana düşüp "cinsiyetinin" veya dünyevi statüsünün öne çıkarıldığı andır. İster erkeği öne çıkarın, ister kadını; bu insanın bütünlüğüne yapılmış en büyük haksızlıktır.

Sonuç: Çözüm İnsanın "İnsanlığını" Yeniden Merkeze Almakta

Kur’an, indiği dönemde kadını erkeğin iki dudağı arasına sıkıştırılan o karanlık "Cahiliye kültürü" kaderinden kurtarmış, akılların ve vicdanların yanında saf tutmuştur. Ne acıdır ki, aradan geçen asırlar içinde bu ilahi hakikat önce tarihsel hafızada yaralanmış, bugün ise kadın bu kez de "Çağdaş kültürün" dayattığı yeni bir kadere mahkûm edilmiştir. Sömürülen kadının, kendine özgürlük adı altında dayatılan bu yeni mahkûmiyetin farkına varması şarttır.

İslam toplumları, bu meseleyi dışarıdan ithal edilen ve insanı erillik-dişillik kavgasına hapseden yabancı ideolojilerle çözemez. Çözüm; dinimizin bünyesinde yatan o devasa ahlaki ve hukuki potansiyeli yeniden kuşanmakta, Kur’an’ın üstün değerlerine sadık kalarak, insanın "insanlığını" tekrar merkeze almakta yatmaktadır. Bu hakikate dönülmediği sürece insanlık içine düştüğü bu buhranda kıvranmaya devam edecektir.